Je emoties zijn geen probleem dat opgelost moet worden
We hebben geleerd om emoties snel te beoordelen.
Blijdschap is goed, verdriet is vervelend, angst moet overwonnen worden, boosheid moet onder controle blijven, jaloezie is lelijk en schaamte verstop je liever.
Daardoor stellen we bij een moeilijke emotie vaak meteen de verkeerde vraag:
Hoe krijg ik dit gevoel weg?
Misschien is een betere vraag:
Wat probeert deze emotie mij duidelijk te maken?
Want emoties zijn niet alleen iets wat je voelt. Ze zijn informatie. Ze laten zien dat iets je raakt, dat een grens wordt overschreden, dat je iets dreigt te verliezen, ergens naar verlangt of dat een oude pijn opnieuw wordt aangeraakt. Het probleem is daarom niet altijd dát je veel voelt.
Het probleem ontstaat vaak wanneer je niet weet wat je met dat gevoel moet doen.
Een emotie en een gevoel zijn niet precies hetzelfde.
De woorden emotie en gevoel gebruiken we vaak door elkaar. Toch kun je er een nuttig onderscheid tussen maken.
Een emotie is de snelle reactie van je systeem op wat er gebeurt. Je lichaam kan al reageren voordat je precies begrijpt waarom.
Je hartslag stijgt, je buik trekt samen, je spieren spannen zich aan, je krijgt tranen in je ogen of je voelt warmte door je lichaam gaan.
Een gevoel is de bewuste ervaring die daaruit ontstaat: ik ben bang, ik voel me gekwetst, ik ben boos, ik voel opluchting.
Daar komt vervolgens vaak nóg een laag bovenop: het verhaal dat je hoofd ervan maakt.
Iemand reageert bijvoorbeeld urenlang niet op je bericht. Je merkt spanning.
Daarna herken je angst of onzekerheid.
En vervolgens verschijnt de gedachte:
Zie je wel. Ik ben blijkbaar niet belangrijk genoeg.
Die gedachte voelt misschien als een feit, maar dat is ze niet noodzakelijk. Dat onderscheid is belangrijk:
Wat je voelt is echt. De verklaring die je eraan geeft, hoeft niet automatisch waar te zijn.
Waarom emoties soms veel groter voelen dan de situatie.
Een kleine gebeurtenis kan een enorme reactie veroorzaken.
Een kritische opmerking voelt als een afwijzing, een vergeten afspraak voelt alsof je er niet toe doet, een afstandelijke reactie voelt alsof iemand je gaat verlaten.
Dan zeggen mensen soms tegen zichzelf:
Waarom reageer ik hier zo heftig op?
Omdat je niet uitsluitend reageert op het huidige moment.
Wat vandaag gebeurt, kan iets aanraken dat je al langer met je meedraagt.
Stel dat iemand jarenlang het gevoel heeft gehad dat hij vooral gewaardeerd werd wanneer hij presteerde. Later kan een simpele fout op het werk veel meer oproepen dan teleurstelling over die fout.
Onder de stress kan een diepere overtuiging zitten:
Als ik tekortschiet, ben ik minder waard.
De gebeurtenis van vandaag drukt dan als het ware op een oude blauwe plek.
Dat betekent niet dat iedere sterke emotie uit het verleden komt. Soms is de situatie simpelweg pijnlijk, bedreigend of oneerlijk.
Maar wanneer dezelfde emotionele reactie steeds terugkomt in verschillende situaties, is het waardevol om nieuwsgierig te worden.
Niet: Wat is er mis met mij?
Maar:
Waarom raakt juist dit mij zo diep?
Boosheid is soms een bewaker
Boosheid heeft een slechte reputatie.
Toch kan boosheid buitengewoon waardevolle informatie bevatten.
Ze kan zeggen:
- Dit gaat te ver.
- Hier wordt mijn grens overschreden.
- Dit vind ik onrechtvaardig.
- Ik wil niet langer zo behandeld worden.
Maar boosheid kan ook een beschermlaag zijn.
Onder boosheid kan verdriet zitten, onder irritatie teleurstelling, onder woede soms machteloosheid of angst.
Daarom is alleen zeggen dat iemand zijn boosheid moet beheersen niet altijd voldoende.
De interessantere vraag is:
Wat verdedigt mijn boosheid?
Je hoeft niet alles te doen wat je boosheid je ingeeft. Schreeuwen, vernederen of beschadigen wordt niet gerechtvaardigd doordat je boos bent.
Maar je kunt de informatie uit je boosheid wel serieus nemen.
Dat is een belangrijk verschil:
Een emotie erkennen betekent niet dat je iedere impuls hoeft uit te voeren.
Angst is niet altijd een stopteken
Angst wil veiligheid.
Dat is nuttig wanneer er werkelijk gevaar bestaat.
Maar angst kan ook verschijnen wanneer iets onbekend, kwetsbaar of belangrijk is.
Je kunt bang zijn voordat je een presentatie geeft, voordat je voor jezelf opkomt, voordat je een relatie aangaat, voordat je een onderneming begint of voordat je eindelijk zegt wat je werkelijk wilt.
Als je iedere vorm van angst interpreteert als dit moet ik niet doen, kan je wereld langzaam kleiner worden.
Soms betekent angst:
Pas op.
Maar soms betekent angst:
Dit is nieuw en ik kan de uitkomst niet controleren.
Volwassen omgaan met angst betekent daarom niet dat je nooit meer bang bent. Het betekent dat je leert onderzoeken of je angst je beschermt tegen werkelijk gevaar, of tegen onzekerheid.
Verdriet vraagt niet altijd om een oplossing
Wanneer iemand verdriet heeft, willen we vaak iets doen.
Advies geven, positief denken, afleiding zoeken of het probleem oplossen.
Maar sommige dingen kunnen niet meteen opgelost worden.
Een verlies blijft een verlies, een afscheid doet pijn omdat iemand belangrijk was, of een droom die niet uitkomt kan verdriet veroorzaken omdat je er werkelijk naar verlangde. Niet iedere pijn is een storing.
Sommige pijn is de prijs van ergens om geven. Verdriet hoeft daarom niet altijd zo snel mogelijk te verdwijnen.
Soms heeft het ruimte nodig om gevoeld te worden, zodat je uiteindelijk kunt verwerken wat er gebeurd is.
Ook positieve gevoelens kunnen we wegduwen
Emotionele onderdrukking gaat niet alleen over verdriet en angst.
Sommige mensen vinden het moeilijk om trots te zijn.
Ze behalen iets en zeggen onmiddellijk:
- Het stelde eigenlijk niet zoveel voor.
- Ze krijgen een compliment en antwoorden:
- Ik had gewoon geluk.
Of ze ervaren geluk en worden meteen bang om het kwijt te raken.
Wanneer je jezelf jarenlang hebt aangeleerd om emoties klein te houden, kun je uiteindelijk ook moeite krijgen met het volledig toelaten van vreugde, liefde, trots en verlangen.
Je kunt jezelf niet eenvoudig verdoven voor alleen het deel dat pijn doet.
Gevoelens toelaten betekent niet dat ze de leiding krijgen
Er bestaat een verschil tussen voelen en gehoorzamen.
Je kunt jaloers zijn zonder je partner te controleren, je kunt boos zijn zonder iemand te beledigen, je kunt bang zijn en toch een moeilijke stap zetten, je kunt verdrietig zijn en ondertussen goed voor jezelf blijven zorgen en je kunt iemand missen zonder terug te gaan naar een relatie die niet goed voor je was.
Dat is emotionele volwassenheid:
Mijn gevoel mag bestaan, maar het hoeft niet iedere beslissing voor mij te nemen.
Een praktische manier om met een sterke emotie om te gaan.
Wanneer je de volgende keer overspoeld raakt, probeer dan niet onmiddellijk te analyseren of het gevoel weg te krijgen.
Begin met opmerken.
1. Wat gebeurt er in mijn lichaam?
Een druk op mijn borst? Een knoop in mijn maag? Warmte? Trillende handen? Spanning in mijn kaken?
2. Welke emotie herken ik?
Boosheid? Angst? Verdriet? Schaamte? Jaloezie? Teleurstelling? Eenzaamheid?
Probeer specifieker te worden dan alleen ik voel me slecht.
3. Wat gebeurde er vlak voordat dit gevoel ontstond?
Niet wat er deze hele week gebeurde. Zoek het concrete moment.
4. Welke betekenis geef ik aan die gebeurtenis?
- Hij reageert niet dus ik ben niet belangrijk
- Ik maakte een fout, dus ik kan dit niet.
- Zij kiest iemand anders, dus ik ben niet goed genoeg.
Hier ontdek je vaak het verschil tussen gebeurtenis en interpretatie.
5. Wat heb ik nu werkelijk nodig?
Een grens? Rust? Informatie? Troost? Afstand? Verbinding? Een gesprek? Tijd? Actie?
En tenslotte:
6. Welke reactie past bij mijn waarden, in plaats van alleen bij mijn eerste impuls?
Dat laatste verandert veel.
Want emoties ontstaan niet altijd op commando. Gedrag is vaker een keuze.
Je hoeft niet minder te voelen
Misschien is het doel uiteindelijk niet om minder emotioneel te worden, misschien is het doel om jezelf beter te leren verstaan.
Om verdriet te kunnen voelen zonder jezelf erin kwijt te raken, om boosheid te kunnen herkennen voordat ze ontploft, om angst te kunnen meenemen terwijl je toch beweegt, om liefde toe te laten zonder jezelf ervoor te verliezen en om een gevoel niet onmiddellijk als waarheid, zwakte of opdracht te behandelen.
Je emoties zijn geen vijanden die verslagen moeten worden.
Maar ze zijn ook geen leiders die altijd gelijk hebben.
Zie ze eerder als boodschappers.
Sommige waarschuwen je, sommige beschermen je, sommige herinneren je aan oude pijn, sommige wijzen naar iets waar je diep naar verlangt en soms vertellen ze simpelweg dat iets belangrijk voor je is.
De kunst is niet om iedere boodschapper weg te sturen.
De kunst is om te leren luisteren en daarna zelf te beslissen wat je met de boodschap doet.